| تبليغات | X |
آقاسی ،محمد (1389) «هر نو زيبا نيست» هفته نامه پنجره. شماره ۷۹. بهمن 1389. ص ۶۳
مروري نوشتاري بر فيلم نفوذي
هر نو زيبا نيست !
محمد آقاسي
سينماي دفاع مقدس از سه حيث براي ما داراي اهميت است. اول آنكه با آن توانسته ايم گونه اي بومي را بنيان نهيم كه بسيار هم به مولفه هاي فرهنگي ما نزديك است. دومين دليل اهميت در مهم بودن دفاع مقدس مستتر است و روايت آن دوران تاثيرات جدي فرهنگي ، از جمله بالارفتن هم بستگي اجتماعي را در پي دارد. سوم آنكه اين گونه سينمايي به خصوص در دوران اوج خود يعني دهه شصت توانسته تاثيرات برون مرزي داشته باشد و خود مي تواند راه مطمئني براي صدور پيامهاي ما به جهان تلقي گردد كه البته انجام اين امر منوط به آماده شدن شرايطي است.
از اين رو هر اتفاق تازه اي و هر فيلم جديدي در سينماي دفاع مقدس بايد به دقت رصد و بررسي گردد ؛ از جمله فيلم «نفوذي» فيلمي است كه اگر در سينما هم ديده نشود ، در شبكه توزيع خانگي و يا بعدها در تلويزيون به معناي اينكه مخاطب بنشيند و خوب نگاه كند ، ديده خواهد شد ؛ چرا كه كاملا متفاوت با آن چيزي است كه ما از سينماي دفاع مقدس ديده ايم. همه چيز در آن هست و تنها چيزي كه در آن ديده نمي شود روايت كليشه اي و سابق از دفاع مقدس است.
«فريدون كيافر» پس از بيست سال اسارت به ميهن باز مي گردد كه بلافاصله در مرز ايران و عراق توسط وزارت اطلاعات دستگير مي شود، زيرا در مورد او اتهام سنگين همكاري با بعثي ها و مجاهدين خلق در زمان اسارت مطرح است. ذكر اين نكته هم خالي از لطف نيست كه پس از «به رنگ ارغوان حاتمي كيا» اين دومين بار است كه تصويري از فعاليتهاي امنيتي جمهوري اسلامي در سينما پخش مي گردد. مسئولين وزارتخانه اقدام به بازجويي و تحقيق در مورد سوابق وي مي كنند. در واقع بخش عمده اي از فيلم به صورت مرور خاطرات او مطرح مي شود. طرح كلي داستان بي شباهت به فيلم «دوئل» ساخته احمد رضا درويش نيست اما پرداخت متفاوتي در مورد آن صورت گرفته است.
فيلم با روايت داستان از زبان آزادگان و خانواده شهدا و ايثارگران ، نحوه استحاله «فريدون» به «فري كافر» را روايت مي كند. درست بر خلاف آنچه هميشه ديده ايم اين بار از يك آزاده به عنوان يك قهرمان تجليل نمي شود. هم او دستگير شده و هم خانواده اش كه در سالهايي نبودنش دشواري دوري و زخم زبان را تحمل كرده اند ، به رنج ديگري وارد شده اند. ديگر از استقبال با شكوه از يك آزاده خبري نيست ، اينجا لامپهاي چراغاني استقبال ، مثل دلها شكسته مي شود و در فضايي غبارآلود ايثار بزرگ فريدون ديده نمي شود. ديوارهاي خانه فريدون رنگ شعارهايي را مي گيرد كه بر ضد او نوشته مي شدند. فيلم كه گاه در زمان آزادي اسرا مي گذرد و گاه به زمان جنگ و دوران اسارت برمي گردد در پي يك سوال است : آيا او خيانت کرده و نفوذي بوده است يا نه؟
«جمال شورجه» پس از سالها كارگرداني اين بار در كسوت تهيه كنندگي نخستين فيلم «مهدي فيوضي» و «احمد كاوري» در مقام كارگردان ديده مي شود. فیلمنامه «نفوذی» بر اساس خاطرات یك آزاده و با نگاهی به كتاب «حكایت زمستانِ» سعید عاكف توسط داوود امیریان نوشته شده است و اين يعني يك جمع خوب از هنرمندان متعهد انقلاب اسلامي.
اما تفاوت داستان و يك گروه خوب كاري ، همه ماجرا نيست. حتي استفاده از ويژگيهاي سينماي پليسي هم كه مي تواند در جذب مخاطب كمك كند و مخاطب تا مدتها سرگردان داستاني باشد كه بايد آرام آرام كشف بكند همه موفقيت براي سينماي دفاع مقدس نيست و بايد گفت هر جاممه نويي بر قامت استوار سينماي دفاع مقدس زيبا نيست. اين فيلم مي توانست با داستان متفاوت خود جذابيتهاي بيشتري از مفاهيم دفاع مقدس را به تصوير بكشد. اما طرح موارد متعدد همانند سرعت گيرهاي خيابان ، كيفيت فيلم را تغيير داده. فيلمساز هم به شرايط قبل از جنگ مي پردازد ، هم دوران بعد از جنگ را مدنظر دارد. قدري به اوضاع خانواده شهدا و ايثارگران نگاه مي كند و از زاويه ديد فرزندان آنها هم تصوير مي سازد. اگر به جاي چنين حاشيه هايي كه هم به صورت محتوايي و هم به صورت فرمي بر متن غلبه مي كنند ،فيلم از قوام بهتري برخوردار مي شد. كافي بود فقط داستان حول محور فريدون باشد و مثلا سازمان منافقين. تصوير كردن بيشتر و بهتر ترورها و فعاليتهاي آنها در عراق بر تاثيرگذاري فيلم مي افزود ،در حالي كه خيلي سريع از آن عبور شده و ترجيح داده شده كه داستان در تهران روايت شود.
هر روزه تعداد تصويرهايي كه ديگران مي سازند بيشتر مي شود و به خاطر برتري تكنيكي و تجربه طولاني ، ميزان تاثيرگزاري بيشتري را نيز خواهند داشت. بهتر است از فرصتهايي اينچنين متفاوت كه براي سينماي دفاع مقدس اتفاق مي افتد استفاده بهتري بكنيم ،فرصتهايي كه متاسفانه دير و كم به دست مي آيند.
پیوندهای روزانه