آقاسی ،‌محمد (1389) «روايت تصويري «ديگران» از جنگ تحميلي» ماهنامه صبح دو كوهه. شماره ۳. بهمن 1389. ص ۱۰

نگاهي به رسالت تصويرگري و تصوير سازي براي دفاع مقدس

روايت تصويري «ديگران» از جنگ تحميلي

محمد آقاسي

«صدام حسين» پيروز جنگ هشت ساله اي بود كه با ايران داشت. او با رشادتها و جان فشاني افرادش و نيز با تدبير و از خود گذشتگي خود و خانواده توانست جلوي ملت و حكومتي بايستد كه انديشه اي جز جنگ نداشتند. آنچه مسلم است ايران خوي تهاجم را به وسيله رهبران مذهبي پرورش داده و جوانانش را به كام مرگ مي كشاند.

زود قضاوت نكنيد. نويسنده قطعا چنين نگاهي را قبول ندارد. اما اگر شما هم تصويري را كه ديگران راجع به شما ساخته اند ببينيد ،‌ خواهيد فهميد كه قصد بر اين است تا جملات ابتدايي اين نوشته را به مخاطب القا نمايد. «خانه صدام» سريالي چهار قسمتي است كه پس از مرگ ديكتاتور عراق در مدح او ساخته شده و تا توانسته بر دفاع جانانه ملت ايران تاخته است. آنچه در اين سريال كه توسط شبكه بي بي سي پخش گرديده و مدتهاست به راحتي ! مي توان آ» را در خيلبانهاي تهران تهيه نمود ،‌ تصوير شده ‌ بدون شك خلاف واقعيتي است كه اتفاق افتاده و هر چند در نهايت ديكتاتور را در بند نشان مي دهد ولي طول مسير زندگي او را موفقيت آميز تصوير مي نمايد.

جهان امروز جهان غلبه تصاوير بر انسانهاست و ‌مي توان گفت دعوا و مبارزه اي براي نوع روايت برقرار است. اگر «چارلز دارويني» بود ،‌ در اين مقطع جهان به «تنازع تصاوير» و بقاي كسي كه بيشتر و اثرگزارتر توليد تصوير كند مي انديشيد. روايت سازي و تصوير سازي توسط رسانه ها صورت مي گيرد و رسانه ها به خاطر محدوديتهاي اجرايي و ذاتي توانايي انتقال همه واقعيت را ندارند ؛ چه رسد به آنكه قصد و نيت تحرف و دروغ پردازي در دل مسوولان آن وجود داشته باشد. رسانه ها شامل مطبوعات ، رادیو ، تلویزیون و ماهواره جوامع را به یکدیگرنزدیک و متصل کرده است ، و فضای اجتماعی به روی صداها ، تصاویر و نمادهایی که از دیگر جوامع می آید باز است. در چنین فضای بازی ، ضرورت حفظ فرهنگ ملت در فضای اجتماعی مناسب و مربوط به آن ، ارائه و عرضه ضد روایت ها برای مقابله با صداهای سیاسی مسلط در جهان و تعین بخشیدن به بیم ها و نیازهای امنیتی مشروع ساختن تصوير هايي خودماني و نيز روايتهايي بومي بيش از پيش ایجاب می کند.

ما در دوره پیش از جهانی شدن ، به خاطر محدودیت ارتباطات ، صرفا به منابعی رجوع می کردیم که زاییده مناطق نزدیک ما بودند. مثلا گرد نقالي جمع مي شديم؛ کسی که نقل حماسی می گوید و مضمون نقل هایش بیشتر پیرامون داستان شاهان و پهلوانان ایران زمین است و به مرور ، نقل های مذهبی که پیرامون داستان پیامبران، امامان و مصائب کربلاست رونق خاصی پیدا کرد. بی تردید اجرا و گویش مرد نقال القاء کننده ی فضا، لحن، حس و حال و حرکات پهلوانی و حماسی بود ؛ و يا گرد شهر فرنگ جمع مي شديم و تصويري را مشاهده مي كرديم.

 اما در دوره جهانی شدن ، محصولات مختلف جهان در یک بازار رقابتی قرار می گیرند. در پرتو این تحول ، شاهد منابع مختلف هویت ساز هستيم. انسانها هم به راحتي پذيراي تصاوير هستند و كم پيدا مي شوند كساني كه بزرگتر از رسانه بيانديشند. محاسبه كنيم وضعيت جواني كه به رسانه ها داخلي كم اعتماد است و يا اينكه به دليل جاذبه هايي خاص به سمت ديدن مجموعه هايي چون خانه صدام روي آورده است. چه چيزي از دفاع مقدس كه برآمده از ريشه هاي فرهنگي ما و همچنين مقوم آن بوده است را در ذهن پرورش خواهد داد ؟

متاسفانه هنوز يك سريال كوتاه و خلاصه اي كه در ذهن جوان ما بماند و يا آنقدر آن را نگاه كند – مثل خيلي از فيلمهايي كه بارها و بارها مي بيند- توليد نشده كه درآن هشت ساله جنگ تحميلي مرور شود. هميشه لازم نيست كارهاي كلان و بزرگ انجام شود كه «سنگ بزرگ نشانه نزدن است». ايكاش رسانه ملي به سمت ساخت سريالهايي كوتاه كه براي يك يا دو ماه پخش مي شوند روي بياورد و در آن تلاش كند تصوير مناسبي از آنچه بر ملت ايران گذشته را مرور كند. دست اندركاران و تهيه كنندگان هم بايد پيامهاي مهم جنگ را در اولويت كاري خويش داشته باشند. به عنوان نمونه معرفي حكومت بعث عراق به عنوان متجاوز با شيوه هنرمندانه هرچند بسيار دشوار است ،‌ اما به همان اندازه و بيشتر مهمتر و جدي تر از تصوير علاقه مندي رزمنده اي به همسرش و يا عاشق شدن در عرصه نبرد است. رشادت رزمندگان در عين مظلوميت آنها بسيار مهم تر از تصاويري است كه از فيلم فارسي به گونه دفاع ،‌ سرايت نموده است. بايد دانست آغشته شدن بيش از حد تصاوير دفاع مقدس به چنين مفاهيمي چيز جز از خودبيگانگي در نسبت با مفاهيم بلند آن تصوير زيباي دفاع ملي را براي ما به ارمغان نخواهد داشت.