سابقه تاریخی روابط ایران و امریکا به سال 1856باز می گردد که فراز و فرودهای جدی را در این مدت داشته است. پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران و به وضوح بیشتر پس از فتح تاریخی لانه جاسوسی ، رابطه امریکا با ایران بر مدار دشمنی آشکار می چرخد. اما این بدان دلیل نیست که پیش از این تاریخ دوستی و تعامل مناسبی با کشورمان داشته است. به عبارت دیگر امریکا از نخستین روزهای برقرار ی ارتباط سلطه بر ایران را استراتژی خود قرار داده است. در بسیاری از موارد ژستی فرهنگی داشته اما در عمل طور دیگری رفتار می نموده است ، عوام فریبی همراه با چاقو زدن از پشت .

به عنوان نمونه در گزارش عملکرد سال 1962 کمیسیون مبادلات فرهنگی و آموزشی ایران و امریکا به صراحت به «نقش برنامه های فرهنگی در پیشبرد اهداف سیاست امریکا» اشاره شده :

1-    آموزش رهبران ، متخصصان ، معلمان و جوانان از طبقه متوسط

2-    تشویق به ایجاد تخصصها و حرفه های جدید

3-    استمرار نشانه های علاقه به منافع امریکا در میان ایرانیان

4-    کمک به رشد آموزش متوسطه

5-    کمک به تبلیغ زبان انگلیسی به عنوان ابزار رشد و گسترش ارتباطات با جهان خارج

6-    کمک به رشد آموزش عالی و قوت بنیه علمی دانشجویان

علاوه بر این ، در سالهای بعد نیز با ادامه روند هدفگذاری در سند مربوطه به برنامه 1964 برای مبادلات فرهنگی و آموزشی ، اهدافی به مراتب صریح تر و با قابلیت سنجش و تحرک بیشتری ذکر شده است :

1-    امریکا را به عنوان ملتی قوی ، دمکراتیک و پویا نشان دهد.

2-    ایرانیان را از احترام عمیق امریکاییان نسبت به تاریخ طولانی «پرشیا» و دستاوردهای آن آگاه کند.

3-    نشان دهد که مردم امریکا در آرزوهای بالنده ایرانیان برای رسیدن به پیشرفتهای فردی و ملی شریک هستند.

4-    در توسعه و تقویت آموزش زبان انگلیسی برای گسترش ارتباطات با غرب به عنوان ابزاری در فرایند نوسازی ایران مشارکت کند.

5-    ایرانیان تحصیل کرده در امریکا را به مشارکت در نوسازی ایران تشویق کند.

با مروری دقیق بر مجموعه اسناد موجود می توان علاوه بر اهداف اعلام شده در بالا ، جنبه هایی دیگر از این اهداف را که با صراحت یا به طور ضمنی مورد توجه قرار گرفته استخراج کرد و به فهرست زیر به عنوان اهداف اِعمالی رسید :

1-    ترویج ارزشها و شیوه زندگی امریکایی به عنوان الگوی آرمانی

2-    گذار از جامعه سنتی و تقویت طبقه متوسط غربگرا

3-    جهت دهی به دانش و دانشگاهها

4-    گسترش زبان انگلیسی به عنوان زبان علمی و ارتباطی

 اسناد به نقل از : دیپلماسی فرهنگی امریکا در ایران ، انجمن ایران و امریکا

نوشته : حجت الاسلام و المسلمین دکتر آشنا

فصلنامه مطالعات تاریخی / سال دوم / شماره نهم / پائیز 1384